Woensdag 2 september 2009
HET MISVERSTAND
Paul de Leeuw heeft qua leeftijd waarschijnlijk net het programma “Het Nederlands Elftal” van Koos Postema grotendeels gemist, het beste praatprogramma uit de geschiedenis van de Nederlandse televisie. Niet omdat Postema het presenteerde, maar vanwege het onwaarschijnlijk goed doordachte concept. En dan heb je toch een Postema nodig om dat duidelijk te maken.
Elf gewone Nederlanders, niet
behorend tot enig establishment, gaven laat op de avond commentaar op actuele
gebeurtenissen. Niet op wat er gisteren aan de hand was, maar wat vandaag, ja
zelfs wat deze avond in het nieuws zat…tot even tevoren in de
actualiteitenrubrieken. En nu komt het geheim, die elf
gewone mensen becommentarieerden dat voordat er enige opiniemaker, BN-er, politicus, vakbondsfunctionaris of werkgeversfiguur
er een mening over had kunnen ventileren.
Dat elftal sprak zoals wij thuis spreken, ’s avond laat
achterover geleund vermoeid van heel wat, maar juist fris van de lever zonder
veel na te denken.
Na
tientallen jaren herinneren wij ons nog de bonbonmaker, een ondernemer die
vanuit zijn intuïtie en gevormdheid spontaan zijn gevoelens de vrije loop liep
over moord en doodslag die avond in het NOS-journaal,
of de anonieme huisvrouw die nergens bij was aangesloten maar haarfijn kon
duiden wat het “nieuwste” nieuws in haar milieu teweeg zou brengen.
Dus let op: nieuwsanalyses van
ons thuis nog voordat er een zogenaamd professioneel commentaar op was
losgelaten. Dat verschrikkelijke geheim van goede televisie is nadien nooit
meer door welk ander programma toegepast.
Dus alles wat De Leeuw nu
probeert met “De Tafel van Vijf”
staat haaks op dat principe want het interesseert de kijker thuis geen
mallemoer wat een paar bekende of half bekende Nederlanders vindt van dit-enne-me-dat van een etmaal of langer terug.
De Tafel van Vijf ligt zwaar onder vuur vanwege de buitengewoon lage kijkcijfers. Maar de
oorzaak ervan is een geheel andere dan besloten ligt in de gemakkelijke kritiek
die erover wordt vernomen. Wij willen afdalen tot de kern.
Allereerst: BN-ers zijn er om spelletjes te spelen, zich aan te stellen,
kwisjes te verzieken, elkaar te belasteren, of
praatprogramma’s om zeep te helpen, maar niet om uiting te geven aan wat wij
thuis over actuele zaken willen horen, en nog belangrijker “willen zeggen”. Want dat kunnen zij namelijk niet. Daar zijn wij zelf
honderd maal beter in.
Daarom alleen al is dat
programma van De Leeuw helemaal abuis en heeft de vele malen onderscheiden
televisiemeester zich enorm vergist. Niet zijn presentatrices zijn de kluts
kwijt, maar het is het concept van “De
Tafel van Vijf” zelf (elke avond op Net 5 tussen 19.00 en 20.00 uur) dat
berust op een catastrofale denkfout.
En dan gebeurt het natuurlijk dat tafelvoorzitster
Daphne Bunskoek, zoals gisteravond, haar eigen standpunten op voornamelijk oud
nieuws de ether inschreeuwt; het is haar niet eens
kwalijk te nemen omdat het ’t vacuüm in de niet
kloppende formule is dat haar daartoe als het ware smeekt om die leegte
verhullen.
Niets hebben wij tegen Daphne,
we vinden het een lekker stuk, want ze is nog hartstikke
intelligent ook, maar wij willen Daphne liever niet op deze manier horen, en al
helemaal niet de andere troela’s die aangeschoven zijn.
Ook hier,
niet omdat het vrouwen zijn – de kritiek over het kippenhokgetok
is vals want bij een mannengezelschap in deze setting zou de ramp mogelijk nog
groter zijn – maar omdat er inhoudelijk geen enkele koppeling is aan onze eigen
leefwereld van de dag van vandaag…en die van onze buurman.
Als het
nieuws of maatschappelijk relevante informatie betreft gaat het ons niet om de
visie van Frédérique Spigt,
Georgina Verbaan, Aaf Brandt Corstius,
Hedy d'Ancona, Marina Bosman, Paulien Cornelisse, Tara Elders, Fiona Hering, Jennifer Hoffman, Anousha
Nzume, of Ruth Oldenziel. Allemaal lieverds, en sommigen heel erg, maar niet in
dit theater.
Wij willen onszelf
horen, onze eigen mening die nooit ergens goed wordt vertolkt…behalve dan
destijds bij Koos Postema’s Het Nederlands Elftal van ruim 30 jaar terug. Dat bezong ons eigen
platform, dat was onze bühne, onze biotoop. Gewone mensen, aangestuurd door een
presentator, man of vrouw, die het zelf eigenlijk geen moer interesseerde wat
het nieuws van de dag was, morgen weer een dag...dat straalde de presentator
zelf uit. Het irriteerde zelfs.
Maar daarmee wakkerde hij de
discussie juist aan. Godallemachtig wat was die
vervelende Postema goed op die plaats. Beter dan in
al zijn andere programma’s. Ik heb het hem toen ook laten weten zonder verder
enige affiniteit te hebben met zijn persoon. Het gaat om het vak en wie daar de
besten in zijn.
Honderdmaal heeft
ondergetekende programmadirecties voorgehouden dat fantastische concept weer
van stal te halen onder de garantie van spectaculaire kijkcijfers. Ze keken
voor zich uit als varkens naar een onweersbui. Geen idee hebben
en hadden ze waar het mirakel, het grote televisiegeheim, op neerkomt.
Aan het tragische misverstand
ging zelfs een hele omroep, Talpa, te gronde. Door zelfs bij de start al een
nagenoeg identiek programma, als wat nu “De Tafel van Vijf” is, in te zetten, het
heette toen “THUIS”, keerde het publiek zich meteen al massaal af van de
complete zender. Zo erg was het.
Een aantal BN-ers
was al pratend een uur met zichzelf bezig. Het had de uitstraling van ruzie
maken met je kijkers vanwege zoveel onbegrip over het begrip interactief.
En dat maakt de tragiek van
Paul de Leeuw’s misverstand nu zo groot. De
voorbeelden van hoe het niet moet zijn hem bekend. Maar wat erger is, de
schitterende herinneringen aan hoe het wel kan kennelijk niet.
De enorme televisieman die
toch niet alles kan.
Dat juist hij programma’s
maakt rond zijn mensen en niet
rond ons dat stemt verdrietig.
Want wie blijft er dan over om
wèl onze mening over het nieuws in een
televisieprogramma terug te vinden.
Heet van de naald, nog voordat
al die gevestigde knapen en meiden de kans krijgen er hun licht over te laten schijnen.
Het moet over en om ons gaan. Wij moeten onszelf horen.
Dát is televisie.
Nu kijken wij
er naar zoals Georgina Verbaan zelf al doet
De Tv-recensent
Aan de Tv-recensent,
Ik heb een hele korte
reactie op uw recensie "het misverstand": volledig uit mijn hart
gegrepen.
Groet,
Henk Marinussen,
Eindhoven
Dinsdag 1 september 2009
DE SCHEET VAN RADAR
En
wij hadden ons er dankzij de voorpubliciteit zo op verheugd. Gisteravond (Ned. 1 - 20.30
uur). Eindelijk eens een grondig onderzoek naar de farmaceutische
mediahandel in ziektes waarvoor men geneesmiddelen in de aanbieding heeft. Goed
voor een publiek van 1,5 miljoen belangstellenden. Nou, dat is er niet veel
wijzer van geworden, sterker nog: het is op het verkeerde been gezet.
Vooraf interesseerde ons maar één vraag waaraan de
gehele uitzending getoetst zou dienen te worden. De enig en meest relevante: hoeveel mensen zijn er naar aanleiding van
het Radar-bedrog naar de huisarts gegaan om een
medicijn tegen winderigheid te vragen?
Alleen dan zou kunnen worden
bewezen wat er mis is met de reclames of voorlichtingspotjes over ziektes
waarvoor men meteen ongerust naar de dokter moet lopen.
Geloof het
of niet, dus geloof het maar wel, maar na een ogenschijnlijk fantastisch
programma over de manier waarop Radar
het onderzoeksbureau TNS NIPO (eindelijk en dat was hard nodig) en allerlei
media waaronder ook beroemde progamma’s erin heeft geluisd met een nepcampagne
voor een medicijn tegen winderigheid, kwam er geen antwoord op die enig
relevante vraag. De vraag werd
zelfs niet eens gesteld.
Heeft de Radar-nepcampagne consumenten
verontrust? Heeft deze actie geleid tot meer verzoeken om hulp bij de dokter?
Zijn artsen er meer dan normaal mee lastig gevallen? Het bleef allemaal
achterwege.
Niets van dat alles werd geconcludeerd, en omdat je mag
aannemen dat er bij Radar toch
redelijk ontwikkelde redacteuren hun brood verdienen, kan men zelfs het
vermoeden uitspreken dat men die vragen wel heeft willen stellen en
beantwoorden maar dat die resultaten dermate negatief
waren voor het programmatische doel dat de teleurstellende antwoorden daarop
maar zijn weggelaten.
Een totaal mislukte campagne
dus, een lawaaierige humbuguitzending die het tegenovergestelde opleverde van
de reclame eromheen.
Een canard dus. Letterlijk
betekent dit begrip: “een verzonnen
bericht”.
Dus wat men als werkmethode
had gekozen om iets heel naars aan te tonen was in zichzelf al een mislukte
onderneming.
Radar had
ondanks alle inspanningen om het schandaal goed te illustreren zelfs geen
huisarts benaderd met de vraag of er na die nep-campagne
ook een verhoogde belangstelling naar het z.g. geneesmiddel was geweest. Niet
één. Terwijl daar alles toch om draaide.
Dus ook geen klein
nepsteekproefje onder vijf huisartsen. Sterker nog, aan het eind van de
uitzending bestond Hertsenberg het serieus mee te delen “als u last hebt van winderigheid kan een bezoek aan de huisarts nuttig
zijn”, waarmee zij dus juist het tegenovergestelde adviseerde van hetgeen ze als schandaal aan de kaak had willen stellen. Ze
riep op tot! Met dank namens de farmaceutische industrie.
Slechts Joost Eerdmans van het nieuwe Burgercomité tegen Onrecht probeerde
later op de avond bij Knevel & V.d.
Brink iets in deze geest richting Antoinette Hertsenberg, maar zij zwom
eenvoudig ervan weg zonder de beide journalisten aan tafel wakker te schudden.
Integendeel, Knevel legde haar afsluitend voor:
“…je zit hier heel tevreden hè vanavond…”, zo gaat dat in Hilversum als men elkaar incestueus
interviewt, waardoor Antoinette opgelucht over zoveel journalistieke
vriendschap kon antwoorden:
“…nou ik vond het best een fijne opening van het nieuwe
seizoen…”.
Wat ons betreft kunnen wij dat
gevoel begrijpen wanneer we dat beperken tot het leuke onderdeel van de
tarieven die RTL hanteert om de misleidingen in de programma’s te verstoppen. Radar vond uit: In een praathoek kost
dat bij RTL € 1250,- per minuut, dus een kwartiertje over je product babbelen komt er neer op € 18750,-, en wil je een medicijn
of ziekte in Goede Tijden Slechte Tijden
slijten dan krijg je per ommegaande een factuur van € 20.000,- toegezonden. Dat
het bij commerciële televisie zo werkt is natuurlijk niet nieuw, maar gebracht
in de context van gisteravond zal het voor velen een nuttige eye-opener zijn geweest.
Verder: wat in jaren (terecht) niet was voorgekomen
gebeurde nu trouwens wel, kennelijk om de eigen tekortkoming en onvermogen over
het eindresultaat te camoufleren, Antoinette had ditmaal namelijk de hulp
ingeroepen van Bart Combeé (rechts), directeur Consumentenbond. En deze verscheen niet alleen
maar bestond het bovendien om de foutieve letterlijke tekst uit te spreken:
“…Ook een mondige goed geïnformeerde consument kan echt
niet het verschil zien of tie nou naar reclame zit te
kijken of naar voorlichting zit te kijken…”
Wat een minachting voor de
consument want dat is nu juist wat veel mondige consumenten tegenwoordig wel
degelijk in de gaten hebben, en vandaar dat al die soep nooit zo heet gegeten
wordt als door Radar opgediend. En
vandaar ook dat er door de Radar-stunt kennelijk niet één patiënt zich extra bij de
huisarts heeft gemeld, anders hadden wij dat wel gehoord, reken maar. Wat een
misser van de stuurman van de grootste consumentenbeweging in Nederland.
En wat is daar nu allemaal zo jammer aan. Al het goede
van Radar’s
inspanningen, want de aanvankelijke bedoelingen waren natuurlijk integer en
flink doordacht, werden hiermee in een klap teniet gedaan. Het aantonen dat de
journalistiek telkens maar weer trapt in de val van de commerciële wanproducten
van TNS NIPO verbleekte nu helaas vanwege de eigen tekortkomingen.
Van de inbreng van de zeer
deskundige Ruud Coolen van Brakel –links- (Dir. Instituut Verantwoord
Medicijngebruik) die een uitstekende kritische beschouwing over de
geraffineerde technieken van de farmaceutische industrie leverde, bleef door
het gebrek aan bewijsvoering van waar het om begonnen was middels
overtuigende einduitslagen, nu helemaal niets over.
Het probleem bleek helemaal
geen probleem te zijn. Geen consument had zich door de Radar-campagne naar de dokter
laten sturen. Althans, wij zagen niet één patiënt die zelf rook of die ergens
was ingestonken. Radar vond zelfs
geen arts die was lastig was gevallen door meer patiënten in zijn praktijk
vanwege de Radar-proef;
het hele Bremer-effect bestaat waarschijnlijk
nauwelijks meer en al helemaal niet iets dat lijkt op een Hertsenberg-gevolg.
En omdat de presentatrice altijd al de persoon van de
zachte handschoen is bij het ontvangen van industriëlen aan haar tafeltje
(gevleugeld is haar welkomstgroet: “sportief
dat u hebt durven komen” – hoezo sportief, meestal
is het een thuiswedstrijd zoals ook nu), kwam de vertegenwoordiger van Nefarma, directeur Michel Dutreé (rechts), niet alleen ongeschonden weg,
maar wist hij zelfs het gehele programma als een soort canard weg te poetsen: “…het is allemaal de schuld van Dr.
Google…”.
Niets anders bleef er over van
de luidruchtige aanval op de aangenomen dubieuze verhoudingen tussen
farmaceuten, artsen en hulpeloze patiënten dan een tamelijk winderige
uitzending die over wat anders ging, en daar slaagde de redactie wel degelijk
in.
Dat betrof de wijze waarop de
betekenis van TNS NIPO-onderzoeken aan de kaak werd
gesteld. Die is namelijk allerminst illustratief voor de farmaceutische wereld.
Alle bedrijfstakken plus de journalistiek zelf maken zich schuldig aan de
misleidende technieken om handel te drijven met onderzoeken naar zelfbedachte
thema’s of producten.
Zo zien wij regelmatig het RTL-nieuws openen met onderzoeken die men zelf heeft
ingestoken en bedacht. En men is er nog trots op ook: “Wij lieten onderzoeken…..”.
Het principe is steevast: er
wordt een probleem verzonnen en daar mogen bureaus als TNS NIPO de markt mee
verkennen. En natuurlijk komt daar gegarandeerd iets publicabels uit waarmee
valt te scoren, ook al blijkt de kwestie nauwelijks te leven. Nog een kenmerk
van dat soort onderzoeken is dat er in de publiciteit nimmer iets is terug te
vinden van wetenschappelijke verantwoording, omvang van de steekproef etc.. Deze gang van zaken is niet stereotiep voor het doen en
laten van farmaceuten, maar voor de wijze waarop vooral de media omgaan met
z.g. onderzoekgegevens.
Hoe is het mogelijk dat een
dergelijk thema eigenlijk eindigt in wind, als de bedoelingen van
programmamakers bij aanvang van het project zo anders waren.
Een verkeerde intuïtie over
het kritisch vermogen van de consument.
En dat mag juist bij dit
programma niet de tekortkoming zijn.
De Tv-recensent